सम्पदा

Jul
27
2021
0 Comments

पृथ्वीनारायण शाहको पालामा सिन्धुलिको लडाइँमा अंग्रेजलाई परास्त गर्ने सिकारीको सर्दार बंसु गुरुङ-वंशु गुरुङ- बंस गुरुङ- वंस गुरुङ वा वंश गुरुङ को थिए ?

सम्पदा
डा. जगमान गुरुङ ।। पृथ्वीनारायण शाहको पालामा सिन्धुलिको लडाइँमा अंग्रेजलाई परास्त गर्ने सिकारीको सर्दार बंसु गुरुङ-वंशु गुरुङ- बंस गुरुङ- वंस गुरुङ वा वंश गुरुङ को थिए ? ।।अहिले सिन्धुलिमा अघि पृथ्वीनारायण शाहको पालामा सिन्धुलिको लडाइँमा अंग्रेजलाई परास्त गरेका वीर लडाकाहरुको शालिक स्थापना गर्न लागिएको रहेछ।राष्ट्रको निर्माणमा योगदान दिएका वीर योद्धाहरुको सम्मान गर्नु अति महत्त्वपूर्ण प्रशंसनीय काम हो तर यस्तो काम ज्यादै संवेदनशिल हुन्छ।त्यसकारण यस्तो काममा ज्यादै होस पुय्राउनु पर्छ।ईति-हि- आस= अघि यस्तो थियो।यो नै इतिहासको व्युत्पत्ति र अर्थ हो।त्यसकारण ईतिहास अघि जस्तो थियो, त्यस्तै लेखिनु पर्छ।पृथ्वीनारायण शाहको पालामा सिन्धुलिमा अंग्रेजसंग सिकारीको सर्दार एक जना गुरुङले बीरतापूर्वक लडेर अंग्रेजलाई परास्त गरेका…
Read More
Nov
06
2020
0 Comments
“राई” शब्द पृथ्वीनारायण शाहले दिएको पद होइन

“राई” शब्द पृथ्वीनारायण शाहले दिएको पद होइन

सम्पदा
“राई” शब्द पृथ्वीनारायण शाहले दिएको पद होइन किताबढुँगाबाट यस्तो तथ्य खुलेको छ- पृथ्वीनारायण शाहले माझकिरात जितेपछी किरातीहरुलाई राईको पदवी दिएका थिए भन्ने गलत साबित भएको छ । किनभने, त्योभन्दा अगाडि बि. सं. १८०४ मा मृत्यु भएको मझुवा गढिका राजा रणविर राईको सन्तानले बनाएको चौताराको किताबढुँगामा रणविर राई र आमा आफ्नी राईनी भनेर उल्लेख गरिएको छ । जबकि, पृथ्वीनारायण शाहले माझकिरात जितेको वि. सं. १८२९ मा मात्र हो । यसले गर्दा ‘राई’ पदवी नभएर किरातहरुले राजाको रुपमा नै राई शब्द प्रयोग गरेको पाइन्छ । राई शब्द राजाबाटै उत्पन्न भएको हो । यो पदवी खम्बुवानमा आधिपत्य भएपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट खम्बु प्रमुखलाई दिएको…
Read More
Oct
29
2020
किराती सभ्यता को चिन्हारी: खुवालुङ

किराती सभ्यता को चिन्हारी: खुवालुङ

सम्पदा
किरात समुदायका विभिन्न जातीहरु र्राई, लिम्बू, याक्खा, सुनवार आदिको मौलिक मुन्धुमहरुमा खुवालुङ को प्रशङ्ग जबरजस्त रुपमा आउँदछ । किरातीहरुको होमे, बिजुवा, फेदाङवा, पासुङ, यटाङवा, न्वाँसो, ग्यामी आदिले आफ्नोर् इष्ट शक्तिहरुको पुकार गर्दा वा भनौ मुन्धुम गाउँदै जाँदा समथर/मैदानबाट सुरुगरीे मैदानी शक्तिहरुको पुकार पछि रुइयुवा -शप्तकोशी) हुँदै खुवालुङ पुग्दछन् । त्यहाँ खुवालुङ पुगेपछि आ-आफ्नो हिड्ने खेल्ने बाटो पच्छ्याउँदै पहाडतर्फअगाडी बढी हिमालसम्म पुग्दछन् । किराती धामीहरुले गाउँने मुन्धुममा यो खुवालुङ अनिवार्य रुपमा आउँदछ । त यो धामी, फेदाङवाहरुले गाउँने मुन्धुमको खुवालुङ कहाँ पर्छ - यो खुवालुङ भनेको के हो - यस विषयमा भने आजका प्रायजसो किरातीेहरु बेखबर जस्तैछन् । हिजआजका धामी, बिजुवा,…
Read More
Aug
21
2020
राईहरू कहिलेदेखि लिम्बू भए ?

राईहरू कहिलेदेखि लिम्बू भए ?

सम्पदा
काजीमान कन्दङ्वाकाे याे लेख सान्दर्भिक लागेकाले हामीले यस सार्वजनिक डटकममा जस्ताकाे तस्तै प्रकाशित गरेका छाैं । काठमाडौं र यसको दक्षिण तथा पूर्वमा पर्ने क्षेत्रहरुमा किरातहरु छरिएर बसेको आजसम्म पनि पाइन्छ । नेपालमा किरातहरुको चर्चा गर्दा सेनहरुको चर्चा गर्नु पनि आवश्यक हुन्छ । सेनहरुको राज्य स्थापनाका समयमा जिल राई र अजिल राईको कथा आउँछ । उनीहरु दुवै भाई त्यस समयका स्थानीय राजा कर्मसिंहको सेवा चाकरीमा बाईस वर्षसम्म बसेका थिए । बाईस वर्षपछि जिल राई र अजिल राईहरुले कर्मसिंह राजाको राज्य आफ्नो अधिकारमा पारे । यिनै अजिल राई पछि हिन्दुकृत भएकाले अजिल सेन भए । अजिल सेनको शेषपछि उनका छोरा तुला सेन…
Read More
Jun
13
2020
I saw the predicament dream आफ्नो मातृभाषा जिब्रोबाट दिनानु दिन चिप्लिन्दै

I saw the predicament dream आफ्नो मातृभाषा जिब्रोबाट दिनानु दिन चिप्लिन्दै

सम्पदा
I saw the predicament dream  My father or my grandfather knew many pure Bantawa words, Bantawa language, culture and tradition but I don’t know that kind of words even I tried. This means our Bantawa language and culture are going to vanish day after day.–Sujan  Rai, the dreamer. When Bantawa native mother tongue is slipping day by day from Rai Bantawa lingual people, It compelled to think months about…–Dik Bantawa.  Language Death… Language death is a crisis of global proportions. Some linguists estimate that in a century, half of the world’s 6000 languages will have ceased to be spoken (Crystal…
Read More
Apr
17
2020
Sakenwa/Sakela, Rai Festival |साकेन्वा/साकेला राईहरुको मुख्य चाड

Sakenwa/Sakela, Rai Festival |साकेन्वा/साकेला राईहरुको मुख्य चाड

सम्पदा, संस्कृति
Sujan Rai Sakela/sakenwa is the main festival of the Kirat Rai community, also called worship of land (Bhumi Puja) which is celebrated twice a year distinguished by two names Ubhauli and Udhauli. Sakenwa Ubhauli is celebrated during Baisakh Purnima (full moon day in the month of Baishak) and Sakenwa/Sakela Udhauli is celebrated during the full moon day in the month of Mangshir. Ubhauli puja is the worshipping of weather or nature and wishing for enough crops. Nakchung (Chief Priest) prays for better crops and better weather for the plant the crops in this Ubhauli.  Udhauli means going down; It is believed that…
Read More
Aug
17
2019
‘धिबु’ (गोसाइँकुण्ड) र ‘माह्वङ’ (त्रिशुली)

‘धिबु’ (गोसाइँकुण्ड) र ‘माह्वङ’ (त्रिशुली)

सम्पदा
'धिबु' (गोसाइँकुण्ड) र 'माह्वङ' (त्रिशुली) सम्भावित किरातकालिन पवित्र स्थल र नदी प्राचीन किरात संस्कृति र धर्ममा गोसाइँकुण्ड र त्रिशुली नदीको महत्व अध्ययनार्थ चिनको उच्चाधिकारी सोङ युनको चित्र र नेपाल-तिब्बत-चिन युद्ध सम्बन्धी तत्कालिन नेपाली राजकिय चिठी पत्रहरु धेरै महत्वपूर्ण रहेको छ । सोङ युन सन् १७९४ देखि १७९९ सम्म चीनको निम्ति चीनको दुई सम्राटहरु छियानलोङ र च्याछिङको शासनकालमा तिब्बतमा High Commissioner थिए । यस नक्सामा देखाइएको स्थलहरुको नामहरु क्रमशः यस प्रकार छन् : १ जिलोङ/किरोङ (हालको केरुङ) २ सिषिन ३ रेसोछिआओ/प्याटृकको अनुसार रुसूवा/हालको रसुवा । ४ बाउदमु (सम्भवत: बिर्दिम/बुर्दिम) ५ सिएबुलु/डा. रेग्मीको अनुसार स्याप्रुक ६ गेदुओ ७ दोङ्च्याओ माह्वाङ हिमाल ८…
Read More
Aug
17
2019
संसारको प्राचिनतम सुमेरियन सभ्यतामा लगभग पाँच हजार वर्ष पूर्व पूजा अनुष्ठानमा प्रयोग गर्ने सामग्रीहरुको चित्रहरु कोरिएको फलक ।

संसारको प्राचिनतम सुमेरियन सभ्यतामा लगभग पाँच हजार वर्ष पूर्व पूजा अनुष्ठानमा प्रयोग गर्ने सामग्रीहरुको चित्रहरु कोरिएको फलक ।

सम्पदा
संसारको प्राचिनतम सुमेरियन सभ्यतामा लगभग पाँच हजार वर्ष पूर्व पूजा अनुष्ठानमा प्रयोग गर्ने सामग्रीहरुको चित्रहरु कोरिएको फलक । यो फलक हजारौं वर्षसम्म जमिनको सतहभन्दा मुनि बालुवाले पुरिएर रहेको थियो । यसलाई प्राचीन सुमेरियन मन्दिर, वस्ती र दरवारको उत्खनन गर्ने क्रममा प्राप्त गरिएको हो । सुमेरियन सभ्यता आजकलको इराक देखि पञ्जाव क्षेत्रसम्म फैलिएको थियो । उनीहरुको आराध्यदेवी 'निनाम्मा' किरातहरुको 'निनाम्मा' प्रतित हुन्छ । सुमेरमा एक 'दुमुजी' नामका पशुधनका देवता-राजा थिए । किरातहरुमा प्रयोग हुने शब्द 'दुमो' सँग यसको सम्बन्ध हुन सक्दछ । त्यहाँ 'निन्तुु' नाम गरेकी एक कृषि अथवा अन्नधनकी देवी पनि थिइन् । 'निन्' ले किरात भाषामा 'स्त्री' जनाउदछ ।…
Read More
Aug
02
2019
किरात राई समुदायमा मिथक (लेमलेम्मा)

किरात राई समुदायमा मिथक (लेमलेम्मा)

सम्पदा
लेमलेम्मा बान्तावा भाषा शब्द हो।लेम्लेम्मा भनेको गुलियो मिठास अर्थ मिठो बोलेर आक्रासन गर्ने र प्रभावमा पार्ने ( मानव ) रुप महिला हो ।लेमलेम्मा थरी थरी रुप धारणगर्न सक्ने दैबिक जीव हो ।किरात राई मिथकको लागी सप्पन्न छ ।यो जातीमा अनैकौ मिथक दरपुस्ता प्रचलनमा रहदै आएको छ यस्ता मिथकहरु जीव जन्तु ,रुखबिरुवा ,ढुङ्गा ,खोला नाला संग सम्बन्धित रहेको पाइन्छ भने अन्य विषयहरुमा भुत प्रेत,आत्मा ,राक्षस ,बोक्सी आदी बारेमा रहेको पाइन्छ ।पहिला पहिला मानिसको जीवन निर्बाहको लागी मुख्य माध्यम खेतिपाती ,बस्तुभाउ र सिकारी पेसा थियो ।यो पेसा बाट जीवन निर्बाह गर्नको लागी वारि र खेतीको मेलो गोठालो घाँस दाउरा गर्नु र सिकार…
Read More
May
30
2019
Area Measurement in Nepal

Area Measurement in Nepal

सम्पदा
Given below are the conversion charts to convert between Nepali units of measurement and to the metric system. Area Measurement in Nepal 1 Dam 21.39 sq. ft.1.99 m2 1 Paisa 4 Dam 85.56 sq. ft. 7.95 m2 1 Aana 4 Paisa 342.25 sq. ft. 31.80 m2 1 Ropani 16 Aana 5,476 sq. ft. 508.72 m2 1 Dhur 182.25 sq. ft. 16.93 m2 1 Kattha 20 Dhur 3645 sq. ft. 338.63 m2 1 Bigha 20 Kattha 72900 sq. ft. 6772.63 m2 Note: Dam, paisa, aana and ropani are popular in the Hilly region and dhur, kattha and bigha are popular in Terai…
Read More