संस्कृति

नेपालमा मनाईने चाडपर्वहरु विजयदशमी दशै र तिहारको समयमा यी दशै र तिहार हिन्दुहरुकै मात्र चाड हुन की? यहाँको गैरहिन्दु मुलवाशी/आदिवाशी किरातीहरुको पनि चाड हो ? भन्ने विषयमा बहस चर्चा छलफल व्यापक रुपमा चलेको देखिन्छ।भारतमा मनाईने विजयदशमी दसहरा/दसेरा र नेपालमा मनाईने दशैँ मुख्यत:-महिसा असुरको कथा र दुर्गा पुजा सम्बन्धित देखिन्छ।नेपालमा मनाईने दशैमा निधारमा चामलको टिका लगाऊने र जमरा लगाऊने संस्कृति बाहेक मुलभुत रुपमा दुर्गापुजा संग सम्बन्धित रहेको छ।त्यस्तै भारतमा मनाईने त्योहार दिवाली/दिपावली बौदमार्गीको होकी ? हिन्दुको ? त्यस्तै नेपालमा मनाऊने तिहार/बलिहाङ तङ्नाम/चानुचा/बुफैनाम हिन्दुहरुकै मात्र हो की?यहाँको मुलवाशी/आदिवाशी किरात मगरहरुको पनि हो भन्ने बहस छलफल र तर्कवितर्क रहेको देखिन्छ। भारतको मौर्यवंशी महान…

बालबालिकाको अधिकार साविक बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०४८ लाई विस्थापित गर्दै संघीय संसदले बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ जारी गरेको छ । यस ऐनको प्रस्तावनामा ः– बालबालिकाको अधिकारको सम्मान, संरक्षण, प्रवर्धन र परिपूर्ति गरी बालबालिकाको सर्वोत्तम हित कायम गर्न बालबालिकासम्बन्धी प्रचलित कानूनलाई संशोधन र एकीकरण गर्न बाञ्छनीय भएको उल्लेख छ । यस ऐनको दफा २ (ञ) मा ‘बालबालिका’ भन्नाले १८ वर्ष उमेर पूरा नगरेको व्यक्ति सम्झनुपर्छ, भन्ने उल्लेख छ । यस अर्थमा यस ऐनको परिच्छेद २ बालबालिकाको अधिकारअन्तर्गत देहायबमोजिमका अधिकारहरु समावेश छन् । जस्तै ः– (१) बाच्न पाउँने अधिकार (२) नाम, राष्ट्रियता र पहिचानको अधिकार, (३) भेदभावविरुद्धको अधिकार, (४) बाबुआमासँग बस्ने र भेटघाट गर्ने…

–डा. चूडाबहादुर श्रेष्ठ १. शिक्षासम्बन्धी हक नेपालको संविधान, २०७२ भाग–३ मौलिक हक र कर्तव्य अन्तर्गत धारा–३१ शिक्षासम्बन्धी हक उपधारा (१) मा ‘प्रत्येक नागरिकलाई आधारभूत शिक्षामा पहुँचको हक हुनेछ’ र उपधारा (२) मा ‘प्रत्येक नागरिकलाई राज्यबाट आधारभूत तह सम्मको शिक्षा निशुल्क पाउने हक हुनेछ’ भन्ने व्यवस्था छ । त्यस्तै धारा ३९ बालबालिकाको हक उपधारा (२) मा ‘प्रत्येक बालबालिकालाई परिवार तथा राज्यबाट शिक्षा, स्वास्थ्य, पालनपोषण, उचित स्याहार, खेलकुद तथा संर्वाङ्गीण व्यक्तित्व विकासको हक हुनेछ’ भन्ने उल्लेख गरिएको छ । सोही बमोजिम राज्यले कानून, नीति र कार्यक्रमहरुद्धारा सम्पूर्ण बालबालिकालाई शिक्षाको पहुँचमा पु¥याउनु पर्दछ । तथापि, मुलुकभर करीब ३ लाख १३ हजार २८९ बालबालिका…

डा. चूडाबहादुर श्रेष्ठ c2shrestha@gmail.com 9851100892 १. लागूऔषध दुव्र्यसनको पृष्ठभूमि नेपालमा वि.सं. २०२०–२५ सालसम्म गाँजा, चरेस, अफिमजस्ता लागूऔषध मठमन्दिरमा बस्ने र शिवरात्रीमा पशुपतिनाथको दर्शनमा आउने जोगीहरुमा सीमित थियो । त्यस्ता चाडपर्वमा पुगेका कतिपय युवाहरुले जोगीहरुसँग गाँजा÷चरेस किनेर सेवन गथ्र्ये । सन् १९६५–७० ताका अंग्रेज र भेयतनामबीचको युद्धमा आफू सहभागी हुन नपरोस् भन्ने अभिप्रायले केही अमेरिकी युवाहरु हिप्पीको रुपमा नेपाल प्रवेश गरे । त्यसबेला काठमाण्डौंको झोँछे, दरवारस्क्वायर, ठमेल, स्वयम्भु, बौद्ध आदि स्थानहरुमा खुल्ला रुपमा गाँजा÷चरेश बिक्री र सेवन गर्ने चलन थियो । जसलाई ‘‘पोष्ट–भेयतनाम वार सिन्ड्रम’’को परिणति हो भन्ने ठानिन्थ्यो । हिप्पीजम्को सिको समकालीन कतिपय नेपाली युवाहरुले पनि गरे । त्यसपछि सन्…