RAISUJAN

बिबिसी । लामखुट्ट्टेको टोकाइबाट सर्ने डेङ्गी रोग काठमाण्डू उपत्यकासहित मुलुकका विभिन्न स्थानमा देखा परेको छ। डेङ्गी भाइरसका कारण हुने उक्त रोग प्रकोपकै रूपमा फैलिन सक्ने हुँदा तत्काल सतर्कता अपनाइनुपर्ने धारणा जनस्वास्थ्यविज्ञहरूले राखेका छन्। इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले दिएको पछिल्लो विवरणअनुसार काठमाण्डूमा मात्र करिब एक दर्जन व्यक्ति उक्त रोगबाट सङ्क्रमित भएका छन्। तर यो विवरण राजधानीका केही अस्पतालहरूबाट सङ्कलित सूचनामा मात्र आधारित भएकाले त्यो सङ्ख्या झन् बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। विषेशतस् उष्ण क्षेत्रमा देखा पर्ने उक्त रोग केही समययता जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दै गएको तापमानका कारण काठमाण्डू उपत्यका र पहाडी भूभागसहित ४५ भन्दा बढी जिल्लामा देखा परेको सरकारी अधिकारीहरू…

संसारको प्राचिनतम सुमेरियन सभ्यतामा लगभग पाँच हजार वर्ष पूर्व पूजा अनुष्ठानमा प्रयोग गर्ने सामग्रीहरुको चित्रहरु कोरिएको फलक । यो फलक हजारौं वर्षसम्म जमिनको सतहभन्दा मुनि बालुवाले पुरिएर रहेको थियो । यसलाई प्राचीन सुमेरियन मन्दिर, वस्ती र दरवारको उत्खनन गर्ने क्रममा प्राप्त गरिएको हो । सुमेरियन सभ्यता आजकलको इराक देखि पञ्जाव क्षेत्रसम्म फैलिएको थियो । उनीहरुको आराध्यदेवी 'निनाम्मा' किरातहरुको 'निनाम्मा' प्रतित हुन्छ । सुमेरमा एक 'दुमुजी' नामका पशुधनका देवता-राजा थिए । किरातहरुमा प्रयोग हुने शब्द 'दुमो' सँग यसको सम्बन्ध हुन सक्दछ । त्यहाँ 'निन्तुु' नाम गरेकी एक कृषि अथवा अन्नधनकी देवी पनि थिइन् । 'निन्' ले किरात भाषामा 'स्त्री' जनाउदछ ।…

एमपी सुब्बा जीवनको दौडमा यात्रा गर्दागर्दै कता गरेँ धेरै वर आउँदा पो भूँमरीमा परेँ । कवि तथा गीतकार अमर बान्तुको उल्लेखित कविताका हरफ पढ्दा लाग्छ, ‘उनी कुनै पीडाका भूँमरीमा रन्थनिएका छन्’ तर, भेट्दा ठ्याक्कै उल्टो छन् उनी । जीवन र भोगाइका गीत÷कविता कोर्ने बान्तु शृँगारिक छन् । सिर्जनामा थोरै पीडा, धेरै खुसी व्यक्त गर्ने उनी मिजासिला छन्, भेटेपछि घण्टौँ वितेको पत्तै हुन्न । अनामनगरस्थित एउटा रुपटपमा गफिँन सुरु नगर्दै भने, ‘मेरो नाम अमर बान्तवा राई हो । तर, मेरी भावना (श्रीमती)ले माया गरेर ‘बान्तु’ भनेपछि बान्तु भएँ ।’ यो उनको परिचय दिने शैली हो र स्पष्टिकरण पनि । ‘अमर बान्तवा’लाई…

सम्भवत ः धेरै नेपालीमा यस्तो भ्रम थियो, राजतन्त्रको अन्त्यपछि जनताद्धारा निर्वाचित दलका नेतृत्व÷सरकारद्धारा जनअपेक्षित नमूनादायक कार्यशैली र व्यवहार अवलम्वन गर्नेछन् । जसले राज्यका सबै संयन्त्रहरुमा निष्पक्ष, पारदर्र्शी, समावेशी ढंगबाट इमान्दारीपूर्वक मुलुकमा सुशासन कायम राख्नेछन् । त्यस्तै परिवर्तित सन्दर्भअनुसार राज्यद्धारा उपलब्ध सेवाहरु पनि सर्वसाधारणहरुले सहजै पाउने अपेक्षा थियो । वास्तविक रुपमा त्यसो भएको पाइएन । प्रथमत ः हिजोसम्म निम्नस्तरीय आर्थिकस्थिति भएका दलगत प्रतिनिधित्व गर्दै निर्वाचित भएका कतिपय उपल्लो तहका नेतृत्ववर्ग जसले राज्यसत्ता चलाए, तिनीहरुमा सामन्ती बिलासिताका झलक देखिएका छन् । तिनीहरुबाटै आर्थिक र सामाजिक बेथितिहरु भित्रिन थालेको देखिन्छ । बाहालवाला वा भूतपूर्व जोसुकै भएपनि राज्यका स्रोत र साधनहरुको दोहन गर्नमा केन्द्रित…

हरियो साग, रायो, चम्सुर र पालुङ्गोको सागमा प्रशस्त मात्रामा भिटामिन ए, भिटामिन सी, आइरन, पोटासियम पाइन्छ । साथै रेसादार पदार्थ पनि प्रशस्त हुन्छ । यसलाई फलामको भाँडामो पकाएमा आइरन अर्थात् लौहतत्वको शोषण राम्रोसँग हुन्छ । स्वाद र पौष्टिकतामा समेत वृद्धि हुन्छ । महिलाहरुमा आइरन तत्व आपूर्तिका लागि रायो, चम्सुर र पालुङ्गो उपयोगी मानिन्छ । तर यसलाई धेरै बेर पकाएमा यसको स्वाद र गुणस्तर नष्ट हुन्छ । नेपाली चलनअनुसार चम्सुर र पालुङ्गो मिलाएर पकाउने गरिन्छ । व्रत बसेको बेलामा त झन् चम्सुरको साग खानु शुद्ध र हल्का मानिन्छ । पालुङ्गो, फलफूल, बदाम, दही मिलाएर सलाद पनि बनाउन सकिन्छ । यसमा नून…

प्राय गाई , भैसी वा बस्तुहरूलाई घाँस खुवाउन साथै डोको , नाम्लो , चित्रा आदि बनाउन र घर वरीपरी बेरा लगाउन बाँसको प्रयोग गर्ने गरिन्छ । कलिलो बाँसलाई तामा भनिने गरिन्छ जसलाई तरकारी वा अचार बनाउनको लागी प्रयोग गर्ने गरिन्छ। बाँसको तामाको फाइदा थाहा नभएकाले पनि यसको प्रयोग कम भएको होला । यदी मानिसलाई बाँसको तामाको विभिन्न फाइदा थाहाहुने हो भने यसको प्रयोग बडी हुन सक्छ । हाम्रो स्वास्थ्यको लागी बाँसको तामा निकै उपयोगी हुन्छ । तामाको  बाहिरिभाग लाई  मजाले खुर्केर सफा  गरेपछि सानो सानो टुक्रा पारेर मजाले बफाएर एस्लाई विभिन्न तरकारीको रुपमा बनाएर खान सकिन्छ।    बाँसको तामाको विभिन्न…

काठमाडौं । हाम्रो शरीरमा भएका दुई मृगौलाको काम भनेको शरीरमा भएका हानिकारक विषालु पदार्थहरूलाई छानेर पिसाबको मार्फत बाहिर फाल्नु हो। तर यदि मृगौलामा कुनै पनि समस्या आउन थाल्यो भने यसले राम्ररी आफ्नो काम गर्न सक्दैन, जसको कारण मृगौलाको पत्थरी हुने, मूत्रथैलीको क्यान्सर हुनुको साथै मृगौलाले कामै नगर्ने सम्म समस्याहरू देखिन सक्छन्। गलत खानेबानी र कुनै-कुनै औषधीको असरले मृगौलामा समस्या आउन सक्छ। फेरि मृगौलाको समस्या भएको सुरुवातमा चिन्न मुश्किल पर्दछ, त्यसैले नै यसलाई ‘साइलेन्ट किलर’ पनि भनिन्छ। मृगौला फेल हुने कारण – – गलत खानपान – वंशाणुगत – मधुमेह – उच्च रक्तचाप – पिसाब सम्बन्धी समस्या – पाठेघर खस्नु – मृगौलामा…

बालबालिकाको अधिकार साविक बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०४८ लाई विस्थापित गर्दै संघीय संसदले बालबालिकासम्बन्धी ऐन, २०७५ जारी गरेको छ । यस ऐनको प्रस्तावनामा ः– बालबालिकाको अधिकारको सम्मान, संरक्षण, प्रवर्धन र परिपूर्ति गरी बालबालिकाको सर्वोत्तम हित कायम गर्न बालबालिकासम्बन्धी प्रचलित कानूनलाई संशोधन र एकीकरण गर्न बाञ्छनीय भएको उल्लेख छ । यस ऐनको दफा २ (ञ) मा ‘बालबालिका’ भन्नाले १८ वर्ष उमेर पूरा नगरेको व्यक्ति सम्झनुपर्छ, भन्ने उल्लेख छ । यस अर्थमा यस ऐनको परिच्छेद २ बालबालिकाको अधिकारअन्तर्गत देहायबमोजिमका अधिकारहरु समावेश छन् । जस्तै ः– (१) बाच्न पाउँने अधिकार (२) नाम, राष्ट्रियता र पहिचानको अधिकार, (३) भेदभावविरुद्धको अधिकार, (४) बाबुआमासँग बस्ने र भेटघाट गर्ने…