Month: November 2020

यसरी किरात/बौद्ध र हिन्दुहरुले आ-आफनै संस्कृति अनुसार संयुक्त रुपमा तिहार मनाऊन सकिन्छ

यसरी किरात/बौद्ध र हिन्दुहरुले आ-आफनै संस्कृति अनुसार संयुक्त रुपमा तिहार मनाऊन सकिन्छ

नेपालमा मनाईने चाडपर्वहरु विजयदशमी दशै र तिहारको समयमा यी दशै र तिहार हिन्दुहरुकै मात्र चाड हुन की? यहाँको गैरहिन्दु मुलवाशी/आदिवाशी किरातीहरुको पनि चाड हो ? भन्ने विषयमा बहस चर्चा छलफल व्यापक रुपमा चलेको देखिन्छ।भारतमा मनाईने विजयदशमी दसहरा/दसेरा र नेपालमा मनाईने दशैँ मुख्यत:-महिसा असुरको कथा र दुर्गा पुजा सम्बन्धित देखिन्छ।नेपालमा मनाईने दशैमा निधारमा चामलको टिका लगाऊने र जमरा लगाऊने संस्कृति बाहेक मुलभुत रुपमा दुर्गापुजा संग सम्बन्धित रहेको छ।त्यस्तै भारतमा मनाईने त्योहार दिवाली/दिपावली बौदमार्गीको होकी ? हिन्दुको ? त्यस्तै नेपालमा मनाऊने तिहार/बलिहाङ तङ्नाम/चानुचा/बुफैनाम हिन्दुहरुकै मात्र हो की?यहाँको मुलवाशी/आदिवाशी किरात मगरहरुको पनि हो भन्ने बहस छलफल र तर्कवितर्क रहेको देखिन्छ। भारतको मौर्यवंशी महान…
Read More
किरात खालिङ राई र चुला

किरात खालिङ राई र चुला

किरात खालिङ राई र चुला : मानवशास्त्रीय अध्ययन जङगबहादुर राई १. पृष्ठभूमि बंशवाली अनुसार माप्या र दिक्प्यका सन्तानहरु नै खालिङ राई हुन (राई, २०५८) । उनीहरुको सघन वसोबास सोलुखुम्बुको जुभिङ, वाकु, पावै, काकु, वासा, टाक्सिन्दु गाविससहरु हुन । तर अहिले टाक्सिन्दु र पावै वाहेकका चार गाविसहरुको समायोजनबाट माप्य दुधकोशी गाउँ पालिका बनेको छ । यसलाई खालिङहरुको बाक्लो उपस्थिति रहेको गाउँ पालिकाको रुपमा चिनिन्छ । खालिङ शव्द ख्यालबाट बनेको हो (खालिङ, २०७३ ः३६) । उनीहरुको भाषालाई ख्याल ब्रा भनिन्छ । खलिङ भाषा भोटबर्मेली भाषा अन्र्तगतको साइनो टिवेट परिवारमा पर्दछ (राई, २०१५ः९) । खालिङ राईहरु भाषिक, साँस्कृतिक तथा भौगलिक हिसाबमा अन्य राईहरु…
Read More
“राई” शब्द पृथ्वीनारायण शाहले दिएको पद होइन

“राई” शब्द पृथ्वीनारायण शाहले दिएको पद होइन

“राई” शब्द पृथ्वीनारायण शाहले दिएको पद होइन किताबढुँगाबाट यस्तो तथ्य खुलेको छ- पृथ्वीनारायण शाहले माझकिरात जितेपछी किरातीहरुलाई राईको पदवी दिएका थिए भन्ने गलत साबित भएको छ । किनभने, त्योभन्दा अगाडि बि. सं. १८०४ मा मृत्यु भएको मझुवा गढिका राजा रणविर राईको सन्तानले बनाएको चौताराको किताबढुँगामा रणविर राई र आमा आफ्नी राईनी भनेर उल्लेख गरिएको छ । जबकि, पृथ्वीनारायण शाहले माझकिरात जितेको वि. सं. १८२९ मा मात्र हो । यसले गर्दा ‘राई’ पदवी नभएर किरातहरुले राजाको रुपमा नै राई शब्द प्रयोग गरेको पाइन्छ । राई शब्द राजाबाटै उत्पन्न भएको हो । यो पदवी खम्बुवानमा आधिपत्य भएपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट खम्बु प्रमुखलाई दिएको…
Read More